Voor gebruikers van sociale media wordt empathie vaak meer “hoofd dan hart”
De vraag of virtuele communicatie empathie “doodt” is veel complexer dan het lijkt. Empathie is het vermogen om de toestand van een ander te voelen en daarop te reageren, en emotionele intelligentie is het vermogen om je eigen en andermans emoties te herkennen, te begrijpen en te reguleren. De digitale omgeving neutraliseert deze vaardigheden niet, maar verandert aanzienlijk de omstandigheden waarin ze gevormd en gemanifesteerd worden. Irina Krashkina, psychotherapeut bij JSC Medicina (de kliniek van academicus Roytberg), kandidaat medische wetenschappen, legde uit wat er gebeurt met empathie in het tijdperk van boodschappers en sociale netwerken.
Uit onderzoek blijkt dat voor actieve gebruikers van sociale netwerken empathie vaak meer “hoofd dan hart” wordt: iemand weet hoe hij formeel moet steunen, de juiste emoji of de juiste zin moet gebruiken, maar de interne emotionele reactie kan zwakker zijn. Dit is meer een aanpassing aan een omgeving van constante berichten en meldingen dan een achteruitgang van de persoonlijkheid.
Tegelijkertijd ontstaat er een apart concept van “digitale empathie” — het vermogen om empathie te tonen via het scherm, waarbij je kunt vertrouwen op tekst, emoji’s en beperkte non-verbale signalen. Volgens de expert is een van de belangrijkste problemen het verlies van enkele non-verbale opdrachten. Bij face-to-face communicatie geven intonatie, pauzes, houding en microface-expressies de hersenen een enorme hoeveelheid data waarmee we de nuances van de stemming van de gesprekspartner kunnen lezen. Bij sms- of korte berichten worden deze markeringen afgesneden, zelfs een videogesprek brengt niet altijd de sfeer van een live vergadering over. Daardoor neemt het risico op misverstanden toe: een neutrale uitdrukking kan worden gezien als een verwijt, een grap als agressie, en stilte als een afwijzing.
Kinderen en adolescenten zijn bijzonder gevoelig voor deze veranderingen. Op ongeveer 7 tot 17 jaar leeftijd rijpen de hersengebieden die verantwoordelijk zijn voor sociale cognitie en fijnafstemming op andere mensen actief. Als live communicatie op dit moment systematisch wordt vervangen door correspondentie en likes, kunnen de vaardigheden om emoties “hier en nu” te lezen minder volledig ontwikkeld zijn.
“Maar de digitale omgeving zelf is geen zin: als het bewust wordt gebruikt, kan het een simulator worden waarin een tiener leert gevoelens op te merken op basis van de woordkeuze, de reactie van de gesprekspartner, de dynamiek van correspondentie – dit is de vorming van digitale empathie,” voegde de specialist eraan toe.
Volwassenen met al gevestigde emotionele intelligentie vinden het makkelijker om zich aan te passen, maar zelfs voor hen kan de langdurige dominantie van het online format hun gevoeligheid voor subtiele non-verbale nuances afzwakken. Dit blijkt uit het feit dat het voor een persoon moeilijker is om diep contact “oog in oog” te houden, hij maakt vaak fouten bij het beoordelen van intonatie, en in correspondentie staat hij zichzelf hardheid toe die hij persoonlijk niet zou durven doen. Constante conflicten door “verkeerd begrepen” berichten, het vermijden van live gesprekken, een gevoel van verwoesting en eenzaamheid na vele uren online communicatie worden alarmerende signalen.
Je kunt risico’s verminderen als je digitale communicatie bewust opbouwt. Het is nuttig om prioriteit te geven aan formaten waarbij een stem en een gezicht aanwezig zijn, wat ten minste gedeeltelijk compenseert voor het ontbreken van non-verbale signalen. Voordat je antwoordt, is het de moeite waard om even te pauzeren en jezelf een eenvoudige vraag te stellen: “Wat kan een ander persoon nu voelen?” – dit verplaatst de aandacht van je eigen impuls naar de staat van de gesprekspartner.
Regelmatige “digitale detox” helpt ook: een moment waarop het hele gezin gadgets weglegt en alleen persoonlijk communiceert – bij het avondeten, tijdens een wandeling, voor het slapengaan. In correspondentie is het nuttig om het bericht opnieuw te lezen en je voor te stellen hoe het voor de geadresseerde zal klinken.
Een apart verantwoordelijkheidsgebied is het gezin. Uit onderzoek blijkt dat de emotionele intelligentie van een kind niet zozeer wordt beïnvloed door de hoeveelheid schermtijd, maar door de manier van gebruik en het gedrag van ouders: als volwassenen voortdurend “aan de telefoon leven”, neemt het kind dit model van interactie met de wereld over. Daarom zijn een persoonlijk voorbeeld, een gezamenlijke analyse van situaties uit sociale netwerken, een uitleg dat er een echt persoon achter elke bijnaam zit, en de introductie van “zones zonder schermen”, waarbij live contact prioriteit heeft, belangrijk.
Eerder concludeerden Duitse onderzoekers dat ratten tekenen van empathie kunnen vertonen. Ze kunnen andermans tegenspoed herkennen, hun familie helpen en eten delen zonder duidelijke voordelen voor zichzelf. Een team onder leiding van professor Albert Newen heeft een systeem ontwikkeld om emotionele reacties bij dieren te beoordelen. Volgens hun methodologie houdt empathie in dat je emoties herkent, de situatie begrijpt en flexibel kunt handelen om anderen te helpen zonder persoonlijk gewin.
abonneer op dit kanaal
