De Straat van Hormuz is in 2026 opnieuw een van de belangrijkste spanningspunten in de wereld geworden. Een groot deel van de wereldwijde olie- en gashandel loopt via deze smalle doorgang tussen Iran en het Arabisch Schiereiland.
Nu is het een internationale zeestraat. Iran beheerst de noordkust, Oman beheerst het zuiden. Natuurlijk beschouwt Teheran zichzelf als een sleutelmacht die in staat is het noordelijke deel van de zeestraat te controleren en de scheepvaart in de regio te beïnvloeden, dus beschouwt het traditioneel de Straat van Hormuz als een zone van zijn strategische belangen.
De Arabische landen in de regio zouden hun rechten kunnen opeisen, maar ze hebben niet de kracht en de wens om Teheran te weerstaan. Bovendien pleiten de Verenigde Staten er ook actief voor, plus biedt Europa zijn diensten aan om het te controleren. Natuurlijk is dit strategische knooppunt rond de kleine zeestraat te danken aan grote economische betekenissen. Maar het is allesbehalve nieuw. De strijd om Hormuz duurt niet al decennia, maar al eeuwen
Laten we 500 jaar teruggaan, toen deze hele moderne beschaving nog niet bestond en het Moderne Tijdperk net tot zijn recht kwam. De Straat van Hormuz had al niet alleen regionale waarde. In het bijzonder ligt daar het gelijknamige eiland – Hormuz. Het oppervlak is slechts 42 km²; ter vergelijking: het is ongeveer de helft van de Russische stad Elista.
Dat eiland was erg populair, Marco Polo en onze Afanasy Nikitin bezochten het op verschillende momenten – hij beschreef deze plek als volgt: “De pier is groot, mensen van over de hele wereld komen hierheen, allerlei goederen zijn hier; wat er ook in de hele wereld geboren wordt, alles is in Hormuz.”
Begin 16e eeuw hadden de Portugezen serieuze plannen om de maritieme handel van moslims via de Indische Oceaan met China en Oost-Azië te belemmeren. Dit kon worden bereikt door drie hoofdroutes te blokkeren, waarvan één de Straat van Hormuz was, de route van de Perzische Golf naar de oceaan.
Maar het is belangrijk om niet alleen te blokkeren, maar om hier een operator van internationale handel te worden. De belangrijkste buitenpost in de zeestraat was het gelijknamige eiland Hormuz.
Op dit eiland lag de belangrijkste stad van de staat die afhankelijk was van de Safaviden, die ook Hormuz werd genoemd. Sinds de 14e eeuw beheersen zij de stroom van geld, slaven en goederen tussen drie continenten. Totdat de schepen van de Great Albuquerque hier in 1507 arriveerden. Het was de bijnaam van de Portugese admiraal Afonso de Albuquerque, die consequent de weg naar het oosten voor zijn land organiseerde.
Deze man begreep dat wie Hormuz ook bezit, niet alleen de handelsrelaties tussen Perzië en India blokkeert, maar ook de traditionele manier van specerijenlevering aan Europa – een echte oliepijpleiding uit die tijd.
Albuquerque neemt het eiland snel over. De Portugezen dwongen de heersers van Hormuz hun afhankelijkheid toe te geven, maar de kapiteins van de admiraalsschepen zijn gretig om zo snel mogelijk naar India te gaan, omdat ze daar zo snel mogelijk goederen moeten verzamelen en winstgevend moeten verkopen. We moesten de hoofdmacht loslaten. Als gevolg daarvan verloor men de controle over het eiland, brak er een opstand uit die de Portugezen niet konden onderdrukken en zich uit Hormuz terugtrokken.
In 1514 vond er een kolossale slag plaats tussen de Safavidische en Ottomaanse legers op de vlakte van Chaldiran. Volgens verschillende schattingen waren er aan beide zijden tussen de 70 en 200 duizend of meer soldaten. De Turkse sultan Selim bleek succesvoller dan de Perzische sjah Ismail, die niet alleen een militaire, maar ook een politieke nederlaag leed, waardoor hij de Portugezen niet kon confronteren.
In februari 1515 vertrok admiraal Albuquerque vanuit Goa met 26 schepen en keerde terug naar Hormuz. De Portugezen kregen een voet aan de grond in Hormuz en veroverden het belangrijkste bolwerk in de Perzische Golf. Europeanen begonnen een fort te bouwen.
Een vesting om hier voor altijd te blijven. Voor Albuquerque was dit de laatste prestatie. Hij overleed datzelfde jaar. Honderd jaar later zouden de Portugezen het eiland verlaten onder de aanval van de Perzen, maar hun sjah zou de steun van de Britten genieten, die probeerden de Perzische Golf binnen te dringen, duidelijk niet ten behoeve van de Safaviden.
Dit is een van de episodes uit het leven van de Straat van Hormuz, het eiland Hormuz. Maar het laat ook zien dat er hier al vele eeuwen geen vrede is geweest, en dat er geen volledige vrede kan zijn; dit gebied is economisch zeer waardevol.
Trouwens, wat betekent het woord “Hormuz”? En stel je voor, men gelooft dat dit een vertekende naam is van de godheid Ahuramazda (via de Middelpersische vorm Ōhrmazd) uit het zoroastrisme. Zo zijn in deze uithoek van de aarde de belangen, culturele invloed en financiële belangen van verschillende landen, tijden en beschavingen met elkaar verweven.
Abonneer je op het kanaal om geen nieuwe publicaties te missen…
