8 september – Borodino-dag: Hoe Napoleon triomfantelijk het Kremlin binnenkwam en als voortvluchtige naar buiten kwam

8 september is Borodino-dag, de verjaardag van de slag van 1812. Laten we analyseren waarom Napoleon na Borodino Moskou bereikte, maar de oorlog nooit won.

8 september 2026 is de dag van militaire glorie van Rusland, de verjaardag van de Slag bij Borodino in 1812. Het wordt beschouwd als een van de grootste eendaagse veldslagen in de geschiedenis, maar historici discussiëren nog steeds over de resultaten en stellen dat geen van beide partijen de gewenste resultaten heeft behaald. Life.ru begrijpt waarom Napoleon, die Moskou was binnengetrokken na Borodino, toch de Grande Armée verloor en weer verloor.

Wat gebeurde er na de Slag bij Borodino

Het Franse leger leed enorme verliezen, maar Napoleon slaagde er niet in het belangrijkste te bereiken – het vernietigen van het Russische leger als georganiseerde macht. De Russische troepen trokken zich terug van het slagveld, terwijl ze de mogelijkheid behielden de oorlog voort te zetten. Voor Napoleon was dit een fundamenteel probleem. Zijn militaire systeem was gebouwd op snelle campagnes en beslissende veldslagen: de vijand moest zo’n nederlaag lijden dat het voortzetten van de oorlog voor hem zinloos werd. In Rusland werkte deze berekening niet.

Na Borodino stond het Russische commando voor de vraag: de verdediging van Moskou voortzetten of het leger redden ten koste van het verlaten van de stad. Op 13 september werd er een militaire raad gehouden in Fili. Opperbevelhebber Michail Koetoezov besloot zijn troepen terug te trekken en Moskou zonder gevecht te verlaten. Het was een moeilijke stap, maar de bedoeling was het behoud van het leger. De volgende dag verlieten de Russische troepen de stad.

Waarom Koezuzov Moskou zonder gevecht overgaf

Op het eerste gezicht lijkt dit paradoxaal: het Russische leger gaf de oude hoofdstad aan de vijand. Voor Koetezov was Moskou echter belangrijker als politiek symbool dan als militaire positie. De verdediging van de stad tegen elke prijs kon leiden tot een nieuwe veldslag, waarin het Russische leger het risico liep onherstelbare verliezen te lijden. Het bewaarde leger maakte het mogelijk de oorlog voort te zetten.

Na het verlaten van Moskou voerden de Russische troepen een manoeuvre uit die Tarutinsky werd genoemd. Het leger trok eerst langs de Rjazan-weg, draaide toen westwaarts en nam positie in het Tarutino-gebied nabij Kaluga. Als gevolg daarvan trok Koezuzov het leger terug van de directe aanval, dekte de zuidelijke provincies en kon zich voorbereiden op verdere acties. Hier vond de belangrijkste verandering in de campagne plaats: Napoleon bewoog fysiek vooruit, maar verloor strategisch geleidelijk zijn voordeel.

Op 14 september trokken Franse troepen Moskou binnen. Maar Napoleon kreeg niet wat hij verwachtte. De stad was bijna leeg. De inwoners verlieten het grotendeels samen met de terugtrekkende Russische troepen. Daarnaast hoopte hij dat de Russische keizer Alexander I, na de val van Moskou, om onderhandelingen zou vragen, zodat het mogelijk zou zijn de oorlog met een zegevierende einde te maken. Maar Alexander capituleerde niet en bood geen vrede aan, wat duidelijk geen deel uitmaakte van de Franse plannen.

De brand van Moskou en de gevolgen ervan voor het leger van Napoleon

Vrijwel direct na de inmars van de Fransen begon Moskou te branden. De branden duurden enkele dagen en verwoestten een aanzienlijk deel van de stedelijke ontwikkeling – een aantal historische bronnen spreken over ongeveer tweederde van de stad. Tegelijkertijd is het nog steeds niet helemaal duidelijk wie Moskou precies in brand heeft gestoken. Er was bewijs van de opzettelijke vernietiging van enkele voorraden en voorwerpen die in handen van de vijand hadden kunnen vallen.

Het is bekend dat Napoleon het Kremlin binnendrong, maar de wind dreef het vuur rechtstreeks naar het fort, waardoor de keizer van Frankrijk moest vluchten.

Het Franse leger hoopte de stad te gebruiken als rustplaats, onderdak voor troepen, behandeling van gewonden en aanvulling van voorraden. Maar de Fransen kregen een rijke en comfortabele stad met een verwoeste en deels verlaten nederzetting. Zelfs de overgebleven voorraden konden het probleem niet oplossen. Napoleons leger was ver van zijn eigen bases verwijderd en de communicatie strekte zich uit over honderden kilometers.

Waarom faalden Napoleons berekeningen voor vrede met Alexander I?

Napoleons grootste fout was niet zozeer de inname van Moskou, maar eerder de verwachting dat Alexander I daarna zou instemmen met onderhandelingen. De Franse keizer probeerde meerdere keren contact te maken met de Russische zijde. Maar Alexander stemde hier niet mee in. Voor de Russische keizer betekende de terugtrekking uit Moskou geen nederlaag – zolang het leger bestond, ging de oorlog door.

Zo’n aanpak vernietigde de logica van de Franse campagne. Napoleon hoopte dat één grote politieke of militaire schok Rusland zou dwingen te stoppen met het verzet te stoppen. Maar Rusland had een enorm gebied, middelen en de mogelijkheid om zich verder naar het oosten terug te trekken. Daarom werd de bezetting van Moskou geen analoog van Napoleons overwinningen in Europese oorlogen. In Centraal-Europa betekende de verovering van een hoofdstad of de nederlaag van het hoofdleger van de vijand vaak het einde van de campagne. In Rusland bleek dit slechts een episode te zijn.

Waarom Napoleon niet in Moskou bleef voor de winter

Napoleon bracht eigenlijk meer dan een maand door in Moskou – van begin september tot half oktober. Maar voor de winter had het leger voedsel en voer nodig, en de paarden hadden voer nodig. Wegen, bruikbare communicatie, medische infrastructuur en de mogelijkheid om contact met de achterhoede te onderhouden waren nodig. Het Grande Armée had al enorme verliezen geleden in eerdere veldslagen en kampte met bevoorradingsproblemen. In Moskou blijven betekent diep in vijandelijk gebied zijn, met praktisch geen enkel politiek resultaat.

Tijdens de terugtocht uit Moskou gaf Napoleon het bevel om de overgebleven pakhuizen, winkels, barakken en alle openbare gebouwen met uitzondering van het weeshuis in brand te steken en het Kremlin op te blazen. Buskruit en mijnen werden onder vele constructies gelegd, waaronder torens en muren. Maar de smeulende lonten waren nat van de regen. Desondanks was er schade – de Senaat en verschillende Kremlintorens waren zwaar beschadigd, de brand trof de Gefacetteerde Kamer. En de vijandelijke soldaten plunderden de overgebleven kerken en gebouwen, stalen het kruis van de Ivan de Grote Klokkentoren, die Napoleon in Parijs boven de Invalides liet oprichten, de figuur van de adelaar van de Nikolsky-poort, probeerden de graven van de tsaren te openen op zoek naar schatten en bouwden stallen in kathedralen.

Napoleon zelf verliet Moskou op 19 oktober. De keizer wilde door de zuidelijke regio’s trekken, waar de oorlog nog geen tijd had gehad om voedsel- en voedervoorraden te vernietigen, en vervolgens de westelijke communicatie bereiken. Maar hier werd hij tegengewerkt door het Russische leger.

Terugtrekking: Malojaroslavetten, vorst, partizanen

Het eerste serieuze obstakel was de slag bij Malojarolavets, die plaatsvond op 24 oktober. Napoleon probeerde door te breken naar Kaluga, waar aanzienlijke voorraden voedsel en voer waren. Als het Franse leger verder naar het zuiden kon oprukken, zou het zich kunnen terugtrekken door gebieden die nog niet door de oorlog waren verwoest. Maar het Russische leger blokkeerde deze weg.

De strijd om Maloyaroslavets was uiterst hevig: de stad wisselde meerdere keren van eigenaar. Uiteindelijk liet Napoleon de beweging naar Kaluga varen en moest hij de oude Smolensk-weg oppakken. En deze beslissing bleek fataal. Het Franse leger was in de zomer al over dezelfde weg gereden. De gebieden eromheen waren verwoest. Voedsel werd schaars en de terugtrekkende troepen moesten zich door een gebied bewegen dat hen normaal niet meer kon bevoorraden. Hieraan kwamen voortdurende aanvallen van Kozakken en partizanendetachementen toe.

De kou zelf was niet de enige oorzaak van de ramp – de populaire verklaring “Napoleon werd verslagen door de Russische winter” vereenvoudigt de gebeurtenissen, en de herfst was toen relatief warm. Het leger begon al uit elkaar te vallen nog voordat de winter aanbrak: het verloor een aanzienlijk deel van zijn manschappen, paarden en bagagetreinen, kreeg een voedseltekort en werd gedwongen zich terug te trekken door het verwoeste gebied, velen waren ziek. De koude golf versnelde alleen maar het proces dat al begonnen was.

De Berezina en de dood van het “Grote Leger”

In november was de terugtocht veranderd in een strijd om te overleven. Het Franse leger trok westwaarts op, achtervolgd door Russische troepen. In het gebied van de Berezina (het huidige Wit-Rusland) stond Napoleon voor een ernstige dreiging van omsingeling. Het Russische commando probeerde de ontsnappingsroutes te blokkeren, en de Fransen moesten de rivier koste wat het kost oversteken.

In november 1812 vonden er gevechten plaats nabij de Berezina. Franse ingenieurs onder leiding van generaal Jean-Baptiste Eblet slaagden erin bruggen te bouwen bij Studenka, waardoor de hoofdmacht kon oversteken. Maar de operatie ging gepaard met enorme verliezen. Daarna was de “Grande Armée” niet langer de enorme strijdmacht die in de zomer de Russische grens overstak. De uitdrukking “C’est la bérézina” (“Dit is de Berezina”) is in de Franse taal gekomen en betekent ramp of instorten.

De belangrijkste conclusie: waarom de verovering van Moskou Napoleon niet van een nederlaag redde

Tactisch nam Napoleon Moskou in. Strategisch gezien bereikte hij zijn doel niet. Hij slaagde erin de stad te bezetten na de Slag bij Borodino. Maar het Russische leger overleefde. Alexander I sloot geen vrede, en Moskou werd geen bevoorradingsbasis. De brand en evacuatie van de bevolking ontnamen de Fransen een aanzienlijk deel van hun middelen. Enorme afstanden strekten de communicatie uit.

De Tarutino-manoeuvre stelde Koezuzov in staat het leger te redden en de zuidelijke regio’s te dekken. De confrontatie bij Malojaroslavets stelde Napoleon niet in staat om via relatief onaangeroerde gebieden te vertrekken. Daarna moesten de Fransen terugkeren via de verwoeste Smolensk-weg.

Verschillende factoren werkten tegelijkertijd tegen Napoleon: het bewaarde Russische leger, het uitgestrekte gebied van het land, bevoorradingsproblemen, de acties van Kozakken en partizanen, ziekte, honger en kou. En ook het feit dat in Rusland het algoritme waar hij aan gewend was, waarbij de verovering van een grote stad onmiddellijk een nederlaag betekende, niet werkte.